مثالی برای محاسبه حجم مبنا



برای محاسبه مقدار میانگین وزنی باید یک مجموعه عامل‌های نابرابر و برای هر یک از عامل‌ها، وزن یا ارزش معینی در نظر بگیرید و آن عامل را در وزن مشخص ضرب کرده و در نهایت جمع این ارقام حاصل شده را بر مجموع وزن‌ها تقسیم کنید.
اگر مثلث تعادل، قیمت پایانی فرض شود و قیمت‌های معامله شده با حجم یکسان باشد میانگین قیمت در نقطه مرکز، سطح تعادل را برقرار کرده است، اما اگر قیمت‌ها با حجم‌های متفاوتی معامله شوند میانگین قیمت برای برقراری سطح تعادل نزدیک می‌شود به آن قیمتی که بیشتر معامله روی آن انجام شده است.

قیمت پایانی سهم در بورس چیست و چگونه محاسبه می‌شود؟

سهامداران بازار سرمایه همچون سایر سرمایه گذاران پیش از سرمایه گذاری باید مجموعه ای از آموزش ها را فرا بگیرند. این روزها فعالیت در بورس بیش از هر زمان دیگری به دغدغه گروهی از افراد تبدیل شده است، به همین دلیل قصد داریم شما را با یکی از مفاهیم بازار سرمایه آشنا کنیم.

قیمت پایانی چیست؟

قیمت پایانی میانگینی از قیمت های معامله شده سهم در ساعات معاملاتی و در یک روز معاملاتی طبق حجم معاملات است. معامله سهم در ابتدای روز بعد، طبق قیمت پایانی، آغاز می شود.
قیمت پایانی سهم همیشه با آخرین قیمت سهم برابر نخواهد بود چون قیمت سهام شرکت‌ها، زمانی قادر خواهند بود بیشترین مقدار افزایش یا کاهش روزانه‌ را تجربه کنند که حجم بسیار زیادی از آن سهم در طول ساعت معاملاتی مورد معامله قرار بگیرد. برای بررسی عوامل موثر بر قیمت سهام یکی از گزینه های تاثیر گذار همین قیمت پایانی در بورس است.

رابطه حجم مبنا و حجم معاملات و تاثیر آن بر قیمت پایانی

اگر میزان حجم معاملات سهم دست کم برابر با حجم مبنا باشد، در این صورت قیمت پایانی سهم را همان میانگین موزون محاسبه شده، در نظر می‌گیرند و در سامانه معاملات ثبت می‌شود.
در صورتی که میزان حجم معاملات سهم کمتر از حجم مبنا باشد به اندازه همان مقدار نسبت، از مقدار کاهش یا افزایش قیمت سهم هم کم می شود و قیمت پایانی هم بر همین اساس محاسبه و در نهایت در سامانه معاملات ثبت می شود.
زمانی که مقدار معاملات سهم از حجم مبنا کمتر باشد، مقدار و درصد افزایش مثالی برای محاسبه حجم مبنا یا کاهش قیمت سهم نیز کمتر از حداکثر میزان افزایش یا کاهش تعیین شده براساس مقررات خواهد بود.
قیمت پایانی سهم براساس میانگین وزنی قیمت سهم در طول یک روز معاملاتی، تعیین می‌شود.

میانگین وزنی چیست و نحوه محاسبه آن؟

میانگین وزنی چیست و نحوه محاسبه آن؟


برای محاسبه مقدار میانگین وزنی باید یک مجموعه عامل‌های نابرابر و برای هر یک از عامل‌ها، وزن یا ارزش معینی در نظر بگیرید و آن عامل را در وزن مشخص ضرب کرده و در نهایت جمع این ارقام حاصل شده را بر مجموع وزن‌ها تقسیم کنید.
اگر مثلث تعادل، قیمت پایانی فرض شود و قیمت‌های معامله شده با حجم یکسان باشد میانگین قیمت در نقطه مرکز، سطح تعادل را برقرار کرده است، اما اگر قیمت‌ها با حجم‌های متفاوتی معامله شوند میانگین قیمت برای برقراری سطح تعادل نزدیک می‌شود به آن قیمتی که بیشتر معامله روی آن انجام شده است.

حجم مبنا و تاثیر آن بر روی قیمت پایانی سهام

توجه به این نکته ضروری است که در بازار بورس اوراق بهادار، شرکت‌های بورسی دارای حجم مبنا هستند و حجم مبنا روی قیمت پایانی سهم تاثیرگذار خواهد بود.
سامانه معاملاتی بازار بورس میانگین قیمت سهم در طول روز را که به صورت اتوماتیک و لحظه‌ای محاسبه می کند و به بررسی حجم معاملات با حجم مبنا می پردازد.
در صورتی میزان حجم معاملات سهم به میزان کمترین مقدار حجم مبنا باشد، میانگینی که محاسبه می شود تحت عنوان قیمت پایانی سهم در تابلوی معاملات ثبت می شود.
ولی در صورتی که حجم معاملات سهام از حجم مبنا کمتر باشد به همان نسبت از مقدار کاهش یا افزایش قیمت پایانی سهم کاسته خواهد شد و این قیمت در تابلوی معاملات ثبت خواهد شد.

حجم مبنای شرکت های فرابورسی:

طبق قانون موجود در سازمان فرابورس ایران مقدار حجم مبنای شرکت‌های فرابورسی، یک است و به همین دلیل است که سهام قادر خواهد بود تا با اولین معامله قیمت پایانی آن را به بیشترین و کمترین قیمت خودش برساند.
در صورتی که در بازار فرابورس سهامی در یک روز معاملاتی قیمت‌های متفاوت با حجم‌های مختلف معامله شود، قیمت پایانی این شرکت طبق همان میانگین وزنی محاسبه می شود.
محاسبه قیمت پایانی در ۳حالت بیشتر، کمتر و مساوی با حجم مبنا
بر اساس آنچه که در مطالب بالا اشاره کردیم قیمت پایانی در واقع نوعی میانگین وزنی قیمت استو
حالت ۱- حجم معامله شده کمتر از حجم مبنا باشد:
نحوه محاسبه قیمت پایانی در بورس
حالت ۲- حجم معامله شده مساوی یا بیشتر از حجم مبنا باشد.

مثالی برای تعیین قیمت پایانی

به طور مثال، قیمت سهمی در ابتدای ساعت معاملاتی روز یکشنبه، ۲۰۰ تومان است و مقدار میانگین قیمت معاملات این سهم در طول ساعات مطالعه روز یکشنبه ۲۰۶ تومان باشد در نتیجه میانگین قیمت سهم در آخرین ساعت معاملاتی روز شنبه، در مقایسه با ساعات ابتدایی، ۶ تومان یعنی به میزان ۳ درصد رشد داشته است.
در صورتی که تعداد سهام معامله شده در آن شرکت در طول ساعات معامله روز یکشنبه، با حجم مبنا برابر باشد، در روز یکشنبه قیمت پایانی سهم ، همان ۲۰۶ تومان است، اما در صورتی که تعداد سهام معامله شده آن شرکت، فقط به اندازه نصف حجم مبنای تعیین شده برای این سهم باشد، مقدار افزایش سهم از ۶ تومان، کاهش پیدا می کند و به ۳ تومان می‌رسد و قیمت پایانی سهم هم در روز یکشنبه، معادل با ۲۰۳ تومان خواهد بود.

تفاوت قیمت پایانی سهم با قیمت آخرین معامله

قیمت آخرین معامله به آخرین قیمتی گفته می‌شود که در طول یک دوره زمانی به طور مثال یک روز کاری معامله شده باشد. نام دیگر قیمت آخرین معامله، قیمت بسته شدن و معادل انگلیسی آن Close Price است.
قیمت پایانی میانگینی از قیمت های معامله شده سهم در ساعات معاملاتی و در یک روز معاملاتی طبق حجم معاملات است توجه داشته باشید که حتما نباید قیمت پایانی با قیمت آخرین معامله یکسان باشد.

سایت تخصصی حسابداران خبره ایران

حجم مبنا چیست ؟ و نحوه محاسبه قیمت ها در بورس

حجم مبنا چیست ؟

حجم مبنا حداقل تعداد برگه سهامی است که باید مورد معامله قرار گیرد تا سهم در پایان روز در قیمتی به ثبت برسد. حجم مبنا برای کنترل رشد بی رویه قیمت سهام در سال 1382تصویب شد. براین اساس درابتدای این قانون ودرسال82اساس براین بود که 15% از سهام کل یک شرکت طی یکسال مورد معامله قرار گیرد و روزهای کاری سال250روز فرض شده بود که بر آن اساس حجم مبنای روزانه یک سهم 0006/0 تعداد کل سهام شرکت میشد.اما از ابتدای سال1383این قانون تغییر کرد و از15درصد به 20% افزایش یافت و حجم معاملات روزانه به 0008/0 کل سهام شرکت افزایش یافت.

برای درک بهتر مثالی از حجم مبنا می زنیم:

فرض کنید سرمایه شرکتی 2میلیارد تومان است.(تعداد سهام این شرکت برابر با 20 میلیون برگه سهم به ارزش اسمی 100تومان است).در این حالت حجم مبنای این شرکت به شکل زیر محاسبه میشود:

16000=۰.۰۰۰۸*20000000

حال فرض میکنیم قیمت روز قبل این سهم2000ریال بوده و امروز معاملات زیر برای سهم اتفاق افتاده است :

ساعت9: 4000 برگه به قیمت1990 ریال

ساعت10: 1000 برگه سهم به قیمت2020 ریال

ساعت11: 2000 برگه سهم به قیمت2030 ریال

ساعت12: 3000 برگه سهم به قیمت2040 ریال

برای محاسبه قیمت پایانی ابتدا میانگین وزنی می گیریم یعنی می گوییم:

7960000=1990*4000

2020000=2020*1000

4060000=2030*2000

6120000=2040*3000

و بعد

20160000=6120000+4060000+2020000+7960000

که برابر کل ارزش معاملات آن سهم می باشد حال برای گرفتن میانگین آنرا تقسیم بر کل تعداد برگه سهام مورد معامله قرارگرفته می کنیم:

2016=10000/20160000

پس میانگین قیمت مورد معامله امروز2016 ریال بوده اگر تعداد برگه مورد معامله به حد نصاب می رسید(از حجم مبنا بیشتر می شد) این قیمت به عنوان قیمت پایانی مورد قبول بود اما چون تعداد برگه سهام مورد معامله قرار گرفته ده هزار تا و حجم مبنای سهم شانزده هزار برگه می باشد پس از تناسب استفاده می کنیم.

اگر 16000برگه مورد معامله قرار می گرفت قیمت سهام 16 ریال رشد می کرد در حالی که 10000 برگه مورد معامله قرار گرفته قیمت چقدر رشد می کند؟

۱۶۰۰۰ ۱۰۰۰۰

ــــــــــــ = ـــــــــــــ

16 X

از تناسب بالا X بدست می آید 10 ریال یعنی قیمت بسته شدن در پایان معاملات امروز برابر با 2010 ریال می شود.

آخرین اطلاعیه شرکت بورس در مورد حجم مبنا:

فعالان محترم بازار سرمایه استحضار دارند که در بازار رقابتی (کارا)، قیمت نتیجه تصمیم و اقدام گروه زیادی از خریداران و فروشندگان است و اجماع آنان را نشان می دهد. در بورس اوراق بهادار ایران حجم مبنا به منظور اطمینان از این‌که تغییر قیمت‌ سهام شرکت های پذیرفته شده دربورس حاصل از معامله حداقل تعداد معینی از سهام شرکت می باشد، تعریف و برای محاسبه آن ضریب هشت درهزار درتعداد سهام تمام شرکت‌ها صرف ‌نظر از اندازه آن ها اعمال گردید. با عنایت به این‌که در مورد شرکت‌های بزرگ هدف مذکور با حجم مبنای کمتری نیز حاصل می‌شود، لذا هیئت مدیره شرکت بورس تصمیم گرفت ضریب محاسبه حجم مبنای شرکت‌هایی که سرمایه آن ها بیشتر از 3000 میلیارد ریال می‌باشد را از هشت در ده‌ هزار به چهار در ده‌ هزار کاهش دهد. بر این اساس از تاریخ 2/4/86 ضریب محاسبه حجم مبنای 11 شرکت زیربه چهار در ده‌هزارتغییر می‌یابد:

فولاد مبارکه اصفهان ـ سایپا ـ سرمایه گذاری غدیر- ملی صنایع مس ایران ـ ایران خودرو- بانک پارسیان ـ سرمایه گذاری صندوق بازنشستگی ـ سیمان فارس خوزستان ـ گروه بهمن سرمایه گذاری بانک ملی ایران ـ مدیریت پروژه های نیروگاهی ایران

مزایا و معایب حجم مبنا:

مهم‌ترین مزیت قانون حجم مبنا، جلوگیری از حرکات پرشیب و یکباره در روند قیمت‌ها است، به عنوان مثال زمانی که یک سهم در روند نزولی قرار می‌گیرد، میزان عرضه بر تقاضا فزونی می‌یابد و معمولا این چیرگی عرضه بر تقاضا، آن قدر پررنگ می‌شود که حجم معاملات سهم به شدت کاهش یافته و اصطلاحا معاملات در آن نماد «قفل» می‌شود. (که فعالان بازار از این حالت به عنوان «صف فروش»یادمی‌کنند.)
در این حالت به دلیل کاهش شدید حجم معاملات، بر اساس قانون حجم مبنا درصد نوسان پایان روز نیز کاهش می‌یابد و لذا از سقوط برق آسای سهم جلوگیری می‌شود. (عکس همین حالت در بازار صعودی برقرار است.) اما مساله‌اینجا است که ‌همین ویژگی قانون حجم مبنا بزرگ‌ترین عیب آن نیز به شمار می‌آید، با شکل‌گیری صف‌های خرید و فروش در بازار، حجم زیادی از سرمایه سرمایه‌گذاران در این صف‌ها بلوکه می‌شود، حجمی که می‌تواند با گردش در سایر سهام بازار، بر رونق بورس بیفزاید، بنابراین شکل‌گیری صف‌های خرید و فروش، روانی معاملات
( liquidity ) در بازار را مورد تهدید قرار می‌دهد.
به عنوان مثال اگر سهامداری که سهمش در صف فروش فرو رفته، نیاز فوری به سرمایه‌اش پیدا کند، چاره‌ای ندارد، جز آنکه سهم خود را به صورت وکالتی و با قیمتی بسیار پایین تر از ارزش آن به شخص دیگری واگذار کند.
همچنین فرسایشی شدن این صف‌ها (به خصوص صف‌های فروش) می‌تواند اثرات نامطلوبی بر روان جمعی بازار داشته باشد. به عنوان نمونه می‌توان از شرکت‌های سیمانی در سال 84 و یا شرکت‌هایی مانند سرمایه‌گذاری غدیر و سرمایه‌گذاری بانکی ملی
که مدت‌های مدیدی صف فروش بودند- نام برد. (مورد آخر همچنان در صف فروش قرار دارد.)
نکته دیگر اینکه اگر نماد سهم‌هایی که با صف فروش و یا خرید مواجه ‌هستند به دلایلی همچون تعدیل پیش بینی سود، برگزاری مجمع سالانه یا مجمع افزایش سرمایه و .
متوقف شود، در روز بازگشایی نماد، بازار با در‌نظر گرفتن وضعیت پیش از بسته شدن نماد به آن سهم قیمت می‌دهد، یعنی مثلا اگر سهم پیش از بسته شدن نمادش دارای صف فروش باشد، پس از بازگشایی، بازار آن قدر قیمت را پایین می‌آورد تا قیمت سهم را به نرخ تعادلی مورد نظر برساند، به دیگر سخن بازگشایی نمادها تمام تمهیدات قانون حجم مبنا را نقش بر آب می‌کند!
نمونه‌هایی از این دست بسیار دیده شده، به عنوان مثال می‌توان شرکت سرمایه‌گذاری غدیر را نام برد که پس از دو نوبت بازگشایی با افتی در حدود 40درصد مواجه شد. شرکت‌های پتروشیمی اراک و خارک، سنگ آهن گل گهر، باما، فرآوری مواد معدنی ایران و گروه بهمن از آخرین نمونه‌های این نوع بازگشایی هستند که توام با کاهش قیمتی بوده‌اند.

1- نحوه محاسبه قیمت پایانی

محاسبه قیمت پایانی هر نماد برای اعمال در محاسبات شاخص و درصورتی که نماد مذکور در آن روز معامله داشته باشد، به شرح زیر است:

اگر حجم معامله شده از حجم مبنا کمتر باشد :

Price = Closing price + (Traded volume)/ (Base Volume) *(VWAP - Closing Price)

در این فرمول داریم :

Price = قیمت سهام برای محاسبه در شاخص

Closing price = قیمت پایانی روز معاملاتی قبلی

Traded Volume = حجم معامله شده از آن نماد در جلسه معاملاتی جاری

Base Volume = حجم مبنا

VWAP = قیمت میانگین وزنی، نحوه محاسبه VWAP (Volume Wieghted Average Price ) به شرح زیر است:

VWAP = ?(Price * Traded Volume ) / ?Traded Volume

که در آن:

Traded Volume of trade = حجم هر معامله

Price = قیمت هر معامله

v اگر حجم معامله شده نماد از حجم مبنا بیشتر باشد، همان قیمت VWAP مبنای محاسبه قیمت پایانی در شاخص خواهد بود.

2- نحوه محاسبه شاخص

چگونگی محاسبه شاخص کل، شاخص تابلوهای اصلی و فرعی، شاخص صنعت و شاخص گروه­ها به شرح زیر است:

Index = ?(Pn * Qn ) * 100/Base (فرمول لاسپیرز):

Pn = قیمت بر اساس فرمولهای فوق

Qn = سرمایه شرکت

Base = عدد پایه

برای شاخص کل، مجموع حاصلضرب آخرین قیمت در سرمایه کلیه شرکتها بر عدد پایه تقسیم شده و با ضرب در عدد 100 شاخص کل محاسبه می شود.

برای تابلو اصلی و فرعی کسر فوق فقط برای شرکتهای موجود در آن تالار محاسبه شده و برای گروههای صنعت، شاخص آن گروه بر اساس فرمول فوق و فقط برای آن گروهها محاسبه می­شود .

قیمت های تعادلی و تعدیل پایه:

1- هنگام افزایش سرمایه از محل اندوخته (سهام جایزه):

هنگام افزایش سرمایه به­صورت سهام جایزه، با توجه به اینکه در این موارد آورده نقدی نداریم، لذا پایه شاخص نیز تعدیل نخواهدشد و اگر قیمت سهام متناسب با افزایش سرمایه و مطابق فرمول زیر کاهش یابد، شاخص تغییر نخواهد کرد:

Adjusted Price = Close Price / (1+ a)

Adjusted Price = قیمت تعادلی

Close Price = قیمت پایانی روز معاملاتی قبلی

a = ضریب افزایش سرمایه

حال اگر نمادی که افزایش سرمایه داشته است با قیمت تعادلی (Adjusted Price) باز شود، تغییر قیمت در شاخص نخواهیم داشت. بدیهی است اگر نماد مذکور با قیمتی بالاتر از قیمت تعادلی باز شود، افزایش شاخص و در صورتی که با قیمتی پایین تر از قیمت تعادلی باز شود کاهش شاخص خواهیم داشت.

2- هنگام افزایش سرمایه از محل آورده نقدی (حق تقدم خرید):

در هنگام افزایش سرمایه از محل آورده نقدی، با توجه به آورده نقدی یا مبلغ صرف سهام، پایه شاخص مطابق فرمول زیر نیازمند تعدیل خواهدبود: :

New Base = Old Base * (Old Cap + 1000 * Right Cap)/ Old Cap

Old Base = پایه شاخص روز قبل

Old Cap = ارزش بازار روز قبل

Right Cap = سرمایه حق تقدم

بعد از باز شدن نماد اگر سهام با قیمت تعادلی زیر باز شود، شاخص تغییر نخواهد یافت و اگر سهم با قیمت بالاتر از قیمت تعادلی باز شود افزایش شاخص خواهیم داشت:

Adjusted Price = (Close Price + 1000* a) / (1+a)

Adjusted Price = قیمت تعادلی پس از افزایش سرمایه

Close Price = قیمت پایانی روز معاملاتی قبل

a = ضریب افزایش سرمایه

شایان ذکر است که هنگام کاهش سرمایه (درصورتی که همراه با آورده نقدی نباشد) نیز همانند سهام جایزه عمل شده و در هنگام محاسبه قیمت تعادلی ضریب افزایش سرمایه منفی است.

3- هنگام افزایش سرمایه همزمان به صورت حق تقدم خرید سهام و سهام جایزه:

در مواقع افزایش سرمایه با توجه به آورده نقدی یا مبلغ صرف سهام نیاز به تعدیل پایه شاخص خواهیم داشت. جهت تعدیل پایه داریم :

New Base = Old Base * (Old Cap + 1000 * Right Cap)/ Old Cap

Old Base = پایه شاخص روز قبل

Old Cap = ارزش بازار روز قبل

Right Cap = سرمایه حق تقدم

بعد از باز شدن نماد اگر سهام با قیمت تعادلی زیر باز شود شاخص تغییر نخواهد یافت و اگر سهم با قیمت بالاتر از قیمت تعادلی باز شود، افزایش شاخص خواهیم داشت:

Adjusted Price = (Close Price + 1000* a) / (1 + a + b)

Adjusted Price = قیمت تعادلی پس از افزایش سرمایه

Close Price = قیمت پایانی روز معاملاتی قبل

a = ضریب افزایش سرمایه حق تقدم

b = ضریب افزایش سرمایه جایزه

شایان ذکر است که کاهش سرمایه (درصورتی که همراه با آورده نقدی نباشد) نیز همانند جایزه عمل شده و در هنگام محاسبه قیمت تعادلی ضریب افزایش سرمایه منفی و جهت تعدیل پایه نیز سرمایه منفی در فرمول لحاظ می شود.

4- هنگام افزودن یک شرکت جدید به شاخص

در هنگام اضافه کردن یک شاخص جدید باید پایه شاخص به نحو زیر تعدیل شود تا تغییری در عدد شاخص نداشته باشیم. بدیهی است که این تعدیل بعد از اولین معامله روی این نماد خواهد بود:

New Base = Old base * (old cap + capital * price) / old cap

New base = پایه جدید شاخص

Old Base = پایه شاخص روز قبل

Capital = سرمایه شرکت وارد شده به شاخص

Price = قیمت معامله شده شرکت وارد شده به شاخص

Old Cap = ارزش بازار در پایان روز معاملاتی قبل ?(Pn * Qn )

5- شاخص بازده نقدی و قیمت

هدف از محاسبه این شاخص تاثیر اعلام سود نقدی بر پایه شاخص است و در حالت اعلام سود با توجه به کاهش احتمالی قیمت سهم، پایه شاخص به نحوی اصلاح خواهد شد که سبب کاهش شاخص نشود.

بدین منظور داریم:

Index Tedpix = ?PnQn *100/ base

Index Tedpix = شاخص بازده نقدی و قیمت

?PnQn = ارزش بازار

Base = پایه

در مواقع اعلام سود نقدی یا افزایش سرمایه جهت تعدیل پایه خواهیم داشت:

Base Tedpix = [Base Tepix * ?(PnQn - DnQn)/ ?PnQn] +

[ ? (Base Tepix) * Base Tedpix (t-1)/Base Tepix(t-1) ]

Base Tedpix = پایه شاخص بازده نقدی و قیمت

Base Tepix = پایه شاخص کل

PnQn = ارزش بازار (به ازای هر سهم برابر است با قیمت * سرمایه )

DnQn = سود نقدی * سرمایه (به ازای شرکتهایی که سود اعلام کرده اند)

Base Tepix(t-1) = پایه شاخص بازده نقدی و قیمت روز قبل

Base Tepix(t-1) = پایه شاخص کل روز قبل

6- شاخص بازده نقدی

Index Tedix = 1653 * Base Tepix / Base Tedpix

Index Tedix = شاخص بازده نقدی

Base Tepix = پایه شاخص کل

Base Tedpix = پایه شاخص بازده نقدی و قیمت

نگاهی به قانون حجم مبنا به بهانه جدید ترین اصلاح آن/ ابزار حمایتی ناکارآمد بازار سرمایه ایران

در سال ۱۳۸۲، برای جلوگیری از دستکاری قیمتی در بازار سرمایه ایران، کلیدواژه جدید تحت عنوان حجم مبنا به لغت‌نامه بورس اضافه شد. این ابزار از ابتدا تا کنون دست‌خوش تغییرات زیادی شده است. با این وجود به نظر می‌رسد این قانون همچنان نیازمند تغیرات بسیاری باشد.

نگاهی به قانون حجم مبنا به بهانه جدید ترین اصلاح آن/ ابزار حمایتی ناکارآمد بازار سرمایه ایران

برای آگاهی از آخرین اخبار بورس اوراق بهادار تهران اینجا کلیک کنید

اقتصاد آنلاین – سهیل بانی ؛ براساس مصوبه هیات مدیره شرکت فرابورس ایران در روز یکشنبه ۲۴ مرداد ماه سال ۱۴۰۰، قانون حجم مبنای نمادهای درج شده در بازار پایه فرابورس، از روز سه‌شنبه دوم شهریور ماه شاهد تغییراتی خواهد بود. حجم مبنای سهام که قبلا برای تابلوی زرد، نارنجی و قرمز بازار پایه به ترتیب ۱۰میلیارد، پنج میلیارد دو و نیم میلیارد برگه سهم بوده، از این پس معادل ۰.۵درصد سرمایه پایه شرکت لحاظ خواهد شد.

به بهانه این تغییر در قانون حجم مبنا، در این گزارش به مفهوم حجم مبنا، روند تغییرات این ابزار و نقش آن در بازار سرمایه ایران می‌پردازیم.

منظور از حجم مبنا مثالی برای محاسبه حجم مبنا چیست؟

در سال ۱۳۸۲ و در زمان فعالیت دکتر حسین عبده تبریزی به عنوان رییس سازمان بورس اوراق بهادار ایران، ابزاری تحت عنوان حجم مبنا معرفی شد. البته قوانین مربوط به حجم مبنا از زمان به وجود آمدن تا الان دچار تغییرات زیادی شده است که در ابتدای این گزارش به آخرین تغییر آن اشاره شد.

برای آشنایی با مفهوم حجم مبنا، بهتر است ابتدا با قیمت پایانی آشنا شویم. قیمت پایانی عبارت‌ است از میانگین وزنی قیمت معاملات هر نماد در یک روز معاملاتی. همچنین حجم مبنا، حداقل تعداد سهامی از یک نماد است که باید در یک روز معاملاتی، خرید و فروش شود تا تمام درصد تغییرات مجاز در آن روز در تعیین قیمت پایانی لحاظ شود. به این ترتیب اگر حجم معاملات یک نماد از حجم مبنای آن بیشتر شود، قیمت پایانی سهم برابر با میانگین وزنی قیمت معاملات انجام شده آن سهم خواهد بود. از طرفی اگر برای مثال حجم معاملات یک نماد برابر با نصف حجم مبنا باشد، میزان نوسان قیمت پایانی برابر با نصف میانگین وزنی قیمت معاملات سهم است. گفتنی است حجم مبنای هر نماد بورسی یا فرابورسی، متناسب با ارزش بازار شرکت و قیمت سهم تعیین می‌شود و در صفحه اصلی نماد در سایت tsetmc.com قابل مشاهده است.

حجم مثالی برای محاسبه حجم مبنا مبنا؛ حمایتی ناکارآمد از سهامداران

علت به وجود آمدن ابزاری با عنوان حجم مبنا، جلوگیری از صعود و یا سقوط بی‌رویه قیمت سهام با حجم کوچکی از معاملات است. به عبارتی کاربرد حجم مبنا، جلوگیری از دست‌‌کاری قیمتی سهام و ایجاد قیمت‌های کاذب است. با این وجود این قانون باعث کند شدن روند معاملات در بسیاری از سهم‌ها و به ویژه سهام شرکت‌های کوچک‌تر شده است. به علت وجود قانون حجم مبنا در کنار محدودیت دامنه نوسان قیمت، سهام بعضی شرکت‌ها برای مدتی طولانی در صف خرید یا فروش قفل می‌شود و به قیمتی که معاملات در آن روان شود، نمی‌رسد.

باید توجه کرد که قانون حجم مبنا فقط در بازار سرمایه ایران وجود دارد. به علت بزرگ‌تر و عمیق‌تر بودن بازار سرمایه دیگر کشور‌ها نسبت به ایران، انگیزه‌های بیشتری برای دستکاری قیمتی در آن‌ها وجود دارد. با این وجود نهاد ناظر بر این بازار‌ها ابزار‌هایی کارآمدتر برای حمایت از سهامداران به کار گرفته‌اند که در دو گزارش ( بخش اول – بخش دوم ) به برخی از آن‌ها اشاره شده است.

به نظر می‌رسد مسئولان ذی‌ربط بازار سرمایه ایران نیز به ناکارآمدی ابزار حجم مبنا واقف شده‌اند. در سال‌های گذشته سعی شده تا حجم مبنای نماد‌ها کمتر و کمتر شود اما تا وقتی که چنین قانونی وجود داشته باشد، تبعات منفی آن نیز پایدار است.

الگوی ساعت چیست؟

گاها پیش می آید سهام در طول روز در قیمت پایین معامله می شود بعد بر اثر گزارش، خبر، اطلاعات و موضع مثبت که برای سهم پیش می آید استقبال از سهم بیشتر می شود. این موضوع باعث می شود قیمت سهم در بازه ی قیمتی مجاز در طول روز نوسان هایی داشته باشد بسته به محتوای گزارش یا خبر و یا هر علت دیگر این نوسان می تواند به سمت در صدهای مثبت یا منفی پیش رود. فرض کنید قیمت پایانی سهم پایین تر از قیمت آخرین معامله است یعنی حجم بالای معاملاتی روز جاری سهم حوالی قیمت پایانی انجام شده است. حال اگر به هر دلیلی در انتهای بازار اقبال بر روی سهم زیاد شده و باعث رشد قیمتی سهم شود ونماد مشکوک به تشکیل الگوی ساعت می شود.

الگوی ساعت می تواند به صورت صعودی یا نزولی تشکیل شود. شرایط تشکیل هرکدام از این الگوها را به صورت مجزا توضیح می دهیم.

شرایط تشکیل الگوی ساعت صعودی

چهار پارامتر اصلی تشکیل الگوی ساعت به صورت زیر می باشد:

1.اختلاف قیمت آخرین معامله از قیمت پایانی:

اصلی ترین مشخصه تشکیل الگوی ساعت اختلاف قیمت آخرین معامله از قیمت پایانی بیش از ۳٪ باشد. توجه داشته باشید که این اختلاف قیمت می باید در بازه ی زمانی نیم ساعت پایانی معاملات شکل بگیرد. دقت داشته باشید الگوی ساعتی معتبر است که روند افزایش قیمت در طول بازار صعودی باشد و افت قیمت نداشته باشیم، یعنی آخرین قیمت سهم برابر با بالاترین قیمت سهم در طی روز باشد.

2.حجم معامله:

در بازه ی زمانی نیم ساعت پایانی معاملات (که افزایش قیمت ۳ درصدی آخرین معامله از قیمت پایانی شکل می گیرد) باید حجم معامله روند صعودی نسبت به تایم های قبل داشته باشد. به بیان ساده تر افزایش قیمت 3 درصدی سهم در پایان معاملات نباید حاصل از چند معامله با حجم کم باشد. همچنین اگرحجم معامله بتواند از میانگین حجم معاملات هفتگی و ماهانه بیشتر باشد الگوی ساعت ار اعتبار بیشتری برخوردار است.

3.افزایش سرانه خرید:

سرانه خرید سهم در نیم ساعت پایانی نسبت به مدت زمان مشابه درزمان های قبلی همان روز روند افزایشی داشته باشد همچنین اگراز ماکزیمم سرانه خرید خود و سرانه خرید بازاردر آن روز بیشتر باشد الگوی ساعت تشکیل شده از اعتبار بیشتری برخوردار است.

4.افزایش قدرت خریدار:

قدرت خرید سهم در نیم ساعت پایانی نسبت به مدت زمان مشابه درزمان های قبلی همان روز روند افزایشی داشته باشد. نکته حائز اهمیت این است که نسبت خریدار به فروشنده (قدرت خریدار سهم می باید بالاتر از یک باشد ). همچنین اگراز ماکزیمم قدرت خرید خود وقدرت خرید بازاردر آن روز بیشتر باشد الگوی ساعت تشکیل شده از اعتبار بیشتری برخوردار است. (تعریف قدرت خریدار: میانگین حجم خرید حقیقی تقسیم بر میانگین حجم فروش حقیقی).

الگوی ساعت صعودی

تابلوی شرکت بیمه میهن با مثالی برای محاسبه حجم مبنا نماد میهن را مشاهده می کنید که درصد قیمت آخرین معامله (4.99٪) و درصد قیمت پایانی (1.07٪) می باشد در این نماد حجم مبنای سهم 6.993.000 برگ سهم است که در تاریخ 09/11/1400 به میزان 13 میلیون 39 هزار برگ سهم معامله شده است (یعنی حدود 2 برابر حجم مبنا ). با اختلاف بیش از 3 درصدی قیمت آخرین معامله و قیمت پایانی و همچنین پر شدن حجم مبنای سهم و با توجه به اینکه نسبت قدرت خریدار 1.2 است (بیشتر از یک) می توان به این نتیجه رسید که الگوی ساعت در نیم ساعت پایانی اتفاق افتاده است . نکته مهم : اگر در نیم ساعت پایانی بازار قیمت آخرین معامله سهمی بیش از ۳٪ بالاتر از قیمت پایانی آن باشد به احتمال زیاد (نه بصورت قطعی) روز معاملاتی بعد سهم صف خرید است.

شرایط تشکیل الگوی ساعت نزولی

چهار پارامتر اصلی برای تشکیل الگوی ساعت نزولی معتبر به صورت زیر می باشد:

1. اختلاف قیمت آخرین معامله از قیمت پایانی:

اصلی ترین مشخصه تشکیل الگوی ساعت نزولی اختلاف قیمت پایانی از قیمت آخرین معامله بیش از ۳٪ باشد. توجه داشته باشید که این اختلاف قیمت می باید در بازه ی زمانی نیم ساعت پایانی معاملات شکل بگیرد.

2.حجم معامله:

در بازه ی زمانی نیم ساعت پایانی معاملات (که افزایش قیمت3 درصدی قیمت پایانی از قیمت آخرین معامله شکل می گیرد) حجم معامله روند صعودی نسبت به تایم های قبل داشته باشد.

3.کاهش سرانه خرید:

سرانه خرید سهم در نیم ساعت پایانی نسبت به مدت زمان مشابه درزمان های قبلی همان روز روند کاهشی داشته باشد همچنین اگراز ماکزیمم سرانه خرید خود و سرانه خرید بازاردر آن روز کمتر باشد الگوی ساعت نزولی تشکیل شده از اعتبار بیشتری برخوردار است.

4.کاهش قدرت خریدار:

قدرت خرید سهم در نیم ساعت پایانی نسبت به مدت زمان مشابه درزمان های قبلی همان روز روند نزولی داشته باشد. نکته حائز اهمیت این است که نسبت خریدار به فروشنده به زیر یک کاهش می یابدو قدرت فروشنده بیشتر است.(تعریف قدرت خریدار: میانگین حجم خرید حقیقی تقسیم بر میانگین حجم فروش حقیقی). نکته مهم:اگر در نیم ساعت پایانی بازار قیمت آخرین معامله سهمی بیش از۳٪ پایین تر از قیمت پایانی باشد به احتمال قوی (نه بصورت قطعی ) سهم فردا منفی است .

استثنا در اختلاف قیمت آخرین معامله و قیمت پایانی:

برای تشکیل الگوی ساعت صعودی می باید سهم آزادانه و به صورت روان در حال معامله باشد و بیشتر از حجم مبنا معامله شود و قیمت آخرین معامله از قیمت پایانی بالاتر باشد و همچنین سهم از ابتدای بازار قفل در صف خرید یا صف فروش نباشد زیرا در این صورت نمی توان به آن الگوی ساعت گفت. برای تشکیل الگوی ساعت نزولی می باید سهم آزادانه و به صورت روان در حال معامله باشد و بیشتر از حجم مبنا معامله شود و قیمت آخرین معامله از قیمت پایانی کمتر باشد و همچنین سهم از ابتدای بازار قفل در صف فروش نباشد زیرا در این صورت نمی توان به آن الگوی ساعت نزولی گفت. استثنا:زمانی که سهم از ابتدای بازار صف خرید و یا صف فروش باشد و حجم مبنا پر نشود قیمت پایانی بالا نمی آید به آن الگوی ساعت نمی گوییم.

استثنا در الگوی ساعت

همانطور که در تابلوی شرکت درخشان تهران با نماد پدرخش مشاهده می کنید این نماد از ابتدای بازار صف خرید بوده و قیمت آخرین معامله 4.93% و قیمت پایانی 0.87٪ می باشد با توجه به اختلاف قیمت آخرین معامله و قیمت پایانی الگوی ساعت تشکیل نشده است زیرا سهم به اندازه حجم مبنا هم معامله نشده است علت اختلاف قیمت آخرین معامله و قیمت پایانی معامله نشدن سهم به اندازه حجم مبنا است .

حجم مبنا سهم در بورس چیست و چه مزایایی دارد؟

حجم مبنا در بورس

حجم مبنا یکی از ابزارهایی است که در زمان دبیرکلی دکتر حسین عبده تبریزی در بورس اوراق بهادار تهران در سال ۱۳۸۲ ایجاد شد.

برخی از مزایای حجم مبنا

  • از بین رفتن امکان نوسان غیر معمول و کاذب برای سهم های بورسی
  • استفاده در محاسبه قیمت پایانی سهام
  • کمک به حفظ آرامش در معاملات سهام برای سهامداران

حجم مبنای یک سهم، حداقل تعداد سهام یک شرکت سهامی است که باید در طول روز، معامله شود تا قیمت آن سهم، بتواند براساس سقف دامنه نوسان، افزایش یا کاهش یابد.

نکته: تمام شرکت های بورسی در حال حاضر باید ۱۰ درصد از تعداد سهام کل شرکت در یک سال مورد معامله قرار بگیرد تا قیمت اصلی آن بتواند به بالاترین یا پایین ترین حد خود برسد.

تاثیر حجم مبنا در قیمت پایانی

درصورتي که تعداد سهام معامله شده يک شرکت در طول روز، کمتر از حجم مبنا باشد، به همان نسبت درصد نوسان قيمت پایانی آن سهم نيز کاهش خواهد يافت.

مثال: اگر سهمی دارای صف خرید ۲ میلیونی باشد و حجم مبنای آن ۵۰۰ هزار سهم باشد، در صورت معامله ۲۵۰ هزار سهم، قیمت پایانی ۲.۵% مثبت می شود. اما اگر ۵۰۰ هزار سهم و بیشتر از آن معامله شود قیمت پایانی سهم ۵% مثبت می شود. حال همین وضعیت را می توان برای صف فروش نیز مد نظر داشت.

چرا حجم مبنای برخی از شرکت ها قبلا 1 بوده است؟

این قانون در فرابورس بوده است که شرکت هایی که در بازار فرابورس پذیرفته شده اند حجم مبنای 1 را داشتند. همچنین نمادها در روز بازگشایی (بعد از مجمع، بعد از تعدیل، شفاف سازی و…) با حجم مبنای 1 بازگشایی می شوند.



اشتراک گذاری

دیدگاه شما

اولین دیدگاه را شما ارسال نمایید.